Środki smarne do armatury do wody pitnej – mały element, duże znaczenie.
Projektując nowoczesną armaturę do wody pitnej, najczęściej skupiamy się na materiałach konstrukcyjnych: mosiądzu bezołowiowym, stali nierdzewnej, ceramice, elastomerach czy tworzywach technicznych. Tymczasem istnieje jeszcze jeden, często niewidoczny element, który ma istotny wpływ na bezpieczeństwo, trwałość i komfort użytkowania całego układu – środek smarny.
W zastosowaniach mających kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia smar nie jest zwykłym materiałem eksploatacyjnym. Powinien być traktowany jako element konstrukcyjny, którego dobór wymaga jednoczesnego uwzględnienia wymagań tribologicznych, materiałowych i higienicznych.
Bezpieczeństwo i higiena
Jeżeli środek smarny może mieć bezpośredni lub pośredni kontakt z wodą pitną, jego dobór musi uwzględniać wymagania dotyczące materiałów przeznaczonych do kontaktu z wodą.
Pod uwagę bierze się między innymi:
- możliwość migracji substancji chemicznych,
- wpływ na smak, zapach i barwę wody,
- potencjalny wpływ na rozwój mikroorganizmów i biofilmu,
- stabilność środka smarnego w warunkach eksploatacyjnych.
Dlatego zastosowanie przypadkowego smaru technicznego może być niewłaściwe nawet wtedy, gdy z punktu widzenia samej mechaniki zapewnia on dobre właściwości smarne.
Kompatybilność z materiałami
Współczesna armatura jest układem wielu współpracujących materiałów – metali, ceramiki, elastomerów i tworzyw konstrukcyjnych. Środek smarny musi być z nimi kompatybilny.
Nieodpowiednia formulacja może prowadzić między innymi do:
- pęcznienia lub twardnienia elastomerów,
- pękania uszczelnień,
- naprężeniowych uszkodzeń tworzyw,
- przyspieszonej korozji,
- pogorszenia właściwości mechanicznych elementów.
Kompatybilność warto więc oceniać nie tylko dla pojedynczego materiału, ale dla całego układu materiałowego stosowanego w danej armaturze.
Tribologia – nie tylko redukcja tarcia
Warunki pracy armatury wodnej są wymagające. Woda charakteryzuje się niską lepkością, może ograniczać trwałość filmu smarnego, a w niektórych konstrukcjach może również przyczyniać się do wypłukiwania środka smarnego z powierzchni współpracujących.
Odpowiednio dobrany smar powinien zapewniać:
- wysoką odporność na wymywanie,
- trwały film smarny,
- ograniczenie zjawiska stick-slip,
- niski i stabilny moment obrotowy,
- ochronę przed zużyciem,
- ograniczenie korozji,
- odporność na działanie osadów mineralnych.
W praktyce przekłada się to na płynną, cichą i powtarzalną pracę armatury – również po długim okresie eksploatacji.
Trwałość podczas eksploatacji i postoju
Rola środka smarnego nie kończy się na redukcji tarcia podczas normalnej pracy.
Podczas długiego postoju może dochodzić do przywierania uszczelnień i powierzchni współpracujących. Odpowiedni smar ogranicza to zjawisko, dzięki czemu zmniejsza wymagany moment rozruchowy i ryzyko uszkodzenia elementów przy pierwszym ruchu po okresie nieużywania.
To szczególnie istotne w armaturze, która przez długi czas pozostaje w jednej pozycji, a następnie musi zadziałać natychmiast i niezawodnie.
Certyfikacja i wymagania higieniczne
Dobierając środek smarny do armatury przeznaczonej do wody pitnej, należy uwzględnić wymagania obowiązujące na docelowym rynku.
W zależności od zastosowania i rynku mogą mieć znaczenie między innymi:
- KTW-BWGL,
- NSF/ANSI/CAN 61,
- WRAS,
- odpowiednie atesty higieniczne, w tym dokumenty wydawane przez NIZP PZH–PIB.
Sama obecność certyfikatu nie powinna jednak zastępować analizy technicznej. Równie ważne są warunki pracy, rodzaj materiałów, zakres temperatur, sposób aplikacji oraz oczekiwana trwałość smarowania.
Smar jako element konstrukcji armatury
W armaturze do wody pitnej środek smarny nie powinien być traktowany jako dodatek nanoszony dopiero na końcu procesu montażowego. Jego właściwości mogą bezpośrednio wpływać na bezpieczeństwo, trwałość, niezawodność i komfort obsługi gotowego produktu.
Dlatego dobór środka smarnego warto rozpocząć już na etapie projektowania armatury – równolegle z wyborem materiałów konstrukcyjnych, uszczelnień i technologii wykonania.
W tribologii najlepszy smar to często ten, o którym użytkownik nigdy nie musi myśleć. W armaturze do wody pitnej oznacza to jeszcze więcej: płynną i powtarzalną pracę mechanizmu oraz zachowanie jakości wody przez cały okres eksploatacji.
Poznaj środki smarne do armatury:
